متن کاوی موضوعی رایانه ای قرآن کریم، برای کشف ارتباطات معنایی میان آیات، بر مبنای تفسیر المیزان

متن کاوی موضوعی رایانه ای قرآن کریم، برای کشف ارتباطات معنایی میان آیات، بر مبنای تفسیر المیزان

آکادمی داده

۱۳۹۷/۰۳/۲۳


  • 167 بازدید

متن کاوی موضوعی قرآن کریم، رویکردی جدید در «پردازش ارتباطات معنایی» میان آیات قرآن کریم است، که با استفاده از ابزارهای داده کاوی رایانه ای به این کاوش می پردازد. با استفاده از مبانی تفسیری علامه طباطبایی در نگاه موضوعی و نگاه غایت محور، یک پیکره موضوعی از آیات قرآن تشکیل دادیم که شامل بخشی تفسیری )برای ارزیابی نتایج) و بخشی تشخیصی )با کدگذاری موضوعی آیات برای ورود به الگوریتم های رایانه ای است. موضوعات این پیکره، مبتنی بر بیان علامه در مقدمه المیزان، شامل هفت موضوع ذیل است که با نظمی توحیدی، نظام معنایی جامعی را تشکیل می دهند: ذات و اسماء الهی، وسایط الهی، افعال الهی، انسان قبل از دنیا، انسان در دنیا، انسان بعد از دنیا، هدایت انسان به سوی خدا با ولایت توحیدی، اوصاف اخلاقی و احکام شرعی) برای اثبات معنادار بودن طرح متن کاوی موضوعی، آن را بر سوره «حجر» )در مدل سوره)، و آیات تفسیری مرتبط با آیه ۲۱ حجر )در مدل آیات مرتبط) اجرا نمودیم، و در ده آزمون داده کاوی برخی ارتباطات معنایی را کشف کردیم، که به دلیل محدودیت گنجایش مقاله، تنها نتیجه معنادار سه آزمون مطرح شده است.
کلیدواژه ها: داده کاوی، متن کاوی، قرآن کریم، رده بندی موضوعی، ارتباطات معنایی، تفسیر المیزان.
 
داده کاوی  یا فرایند کشف دانش در پایگاه داده، زمینهای نسبتا نوظهور است. داده کاوی، پل ارتباطی میان علوم آمار، مهندسی کامپیوتر، هوش مصنوعی، شناسایی آماری الگو، یادگیری ماشین و محاسبات رایانشی نرم است. داده کاوی، فرایند یا پروژه ای نسبتا پیچیده برای شناسایی الگوها و مدل های صحیح، قابل استناد و مفید در حجم وسیعی از داده است؛ به گونه ای که این الگوها و مدل ها برای انسانها قابل درک باشند. داده های در اختیار ما اغلب حجیم اند و به تنهایی قابل استفاده نیستند؛ در واقع دانش نهفته در داده هاست که قابل استفاده است؛ در اینجاست که فرایند داده کاوی به ما امکان شناسایی الگوهای مدلها و ارتباط میان عناصر مختلف در پایگاه داده را می دهد تا دانش نهفته در داده ها را کشف و نهایتا این دانش را به اطلاعات تبدیل کنیم )بهروز مینایی، حسین عابدینی، ۱۳۹۰).
وقتی فرایند داده کاوی را بر روی داده های متنی انجام می دهیم، از اصطلاح «متن کاوی» (Textmining) استفاده می کنیم. گاه به جای واژه متن کاوی از واژه های «کاوش داده های متنی» (Text data Mining) و نیز نام معروف «کشف دانش در متن» یا «KDT)، بهره می بریم. تکیه متن کاوی بر یافتن دانش جدید از متن است.
متن کاوی یا کشف دانش از متن برای نخستین بار در [95_Feldman] بیان شد. می توان گفت که متن کاوی از تکنیک های بازیابی اطلاعات، استخراج اطلاعات و نیز پردازش زبان طبیعی (
NLP ) Natural language processing) استفاده می کند و آنها را به الگوریتم ها و متدهای «KDD»، داده کاوی، یادگیری ماشین و آماری مرتبط می کنند.
در این خصوص به کارگیری متن کاوی در پردازش متون اسلامی، دریچه ای جدید در بازیابی معارف اسلامی بوده و امکان خلق ایده های بدیع و راهکارهای مفید پژوهشی را در ذهن مخاطبان ایجاد خواهد کرد. همچنین تحولی اساسی را در نوع ارائه مفاهیم و نظام معارف اسلامی در پی دارد. در متون اسلامی، متن قرآن کریم خصوصیت های منحصر به فردی از نظر وحدت مفهومی برای غایت کلی، چگالی موضوعی، و دانه بندی در مقایسه با سایر متون دارد.
یکی از نکات مهم در این زمینه، لزوم کشف هندسه معنایی آیات با اجرای الگوریتم های تشخیص الگو و متن کاوی در پیکره موضوعی قرآن است، که به تشکیل یک نظام منسجم معنایی مبتنی بر معارف الهی، و ارتقای فهم انسان از قرآن، کمک شایانی می کند، تا در نهایت بتوان یک مدل معنایی منسجم از محتوای کتاب وحی به دست داد، به طوری که این مدل بتواند به عنوان شالوده نظام فکری قرآن برای
پژوهش های مبنایی نظام سازی مبتنی بر قرآن و تحلیل های نگرش سیستمی به علوم انسانی، مورد استفاده قرار بگیرد.
همچنین، از طرف دیگر، نیاز به یک رویکرد جدید در پروژه های رایانه ای متن کاوی قرآن وجود دارد که بر خلاف بیشتر کارهای انجام شده در این زمینه، مبتنی بر فلسفه زبان شناسی اسلامی و هستی شناسی صحیح از معنا بنا شود، و هدف از متن کاوی را درک مراد جدی مؤلف از متن قرار دهد. یعنی فراتر از توجه به نوع استعمال الفاظ و خصیصه های لفظی در متن، بایست به معانی اصلی و جدی ای که مؤلف از آن الفاظ اراده کرده است، توجه نمود، و در متن کاوی نیز بیش از پیش خصیصه های معنایی را کانون توجه قرار داده است.
ضرورت پرداختن به ناحیه معنا و نگاه وابسته دیدن متن به قصد مؤلف در شیوه های متن کاوی قرآن کریم امری مسلم و مهم به نظر می آید که کمبود آن سبب تقلیل یافتن استفاده مناسب از هدف و فایده متن مقدس قرآن گشته است.
محدود شدن پروژه های متن کاوی بر روی پیکره لفظی قرآن، نوعی غفلت از افق و نگاه بلند این کتاب آسمانی است؛ بنابراین، لزوم پرداختن به پیکره موضوعی و معنایی قرآن کریم، و کشف نظام معنایی آن، کاری ضرور به نظر می رسد، که افق علمی وسیع تری در مقابل ما می گشاید. فرضیات پژوهش فرض اصلی ما این است که اگر بتوانیم متن قرآن را به صورت موضوعی نشان گذاری کنیم، آن گاه می توانیم با فرایندهای متن کاوی، یک هندسه معنایی منسجم را مدل کنیم، و از این مدل معنایی آیات در تحقیقات علوم انسانی بهره ببریم. در نتیجه به میزان موفقیت به دست آمده در ترسیم این نظام معنایی منسجم، می توان به مقابله با شبهة مستشرقان در به هم ریختگی محتوای قرآن پرداخت.
فرض دیگر ما این است که اگر از شیوه تفکیک موضوعی قرآن طبق تفسیر المیزان و رسائل علامه طباطبایی (در موضوعات هفت  گانه) استفاده کنیم، آنگاه نتیجه متن کاوی به یک مدل هماهنگ و منسجم نزدیک تر خواهد بود که این مدل معنایی، براساس مبانی تفسیری علامه در المیزان، در قالب مدل سوره و مدل آیات مرتبط با محوریت غرر آیات قرآن است، تا زمینه ای برای استفاده بیشتر از روش تفسیری علامه را فراهم آورد.
متن کاوی موضوعی رایانه ای قرآن کریم، برای کشف ارتباطات معنایی میان آیات، بر مبنای تفسیر المیزان، شهرودی

اگر به پژوهش در حوزه متن کاوی علاقه مند هستید توصیه می شود حتما مجموعه بی نظیر هفتاد و چهار مقاله فارسی در زمینه متن کاوی  و مجموعه های مشابه آن را تهیه بفرمایید.

اگر در زمینه متن کاوی در حال تحقیق یا پیاده سازی پروژه یا پایان نامه هستید برای گرفتن مشاوره یا دادن سفارش انجام با ما تماس بگیرید.  آکادمی داده در تلگرام (https://t.me/dataacademyحضور دارد برای ارتباط از طریق ایمیل آدرس جیمیل: dataacademyir@gmail.com می باشد.  

 

افتخار آکادمی داده، همسفر بودن با شما در راه یادگیری علم داده است.